5. ਵਾਸ਼ਨਾ ਮਾਇਆ - ਪੰਜ ਤਤ - ਕਾਮ, ਕਰੋਧ, ਲੋਭ, ਮੋਹ, ਹੰਕਾਹ ਆਦ ਸਾਡੇ ਮਨ ਦੀਆਂ, ਵਾਸ਼ਨਾਵਾਂ ਹਨ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਸਰ ਹੇਠ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਖਿਆਲਾ ਨੂੰ ‘ਰੰਗਣ’ ਚਾੜ੍ਹ ਕੇ ਆਪਣੀ ‘ਵਾਸ਼ਨਾਵੀ ਦੁਨੀਆ’ ਘੜਦੇ ਹਹਿੰਦੇ ਹਾਂ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਭੁਗਤਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ‘ਵਾਸ਼ਨਾਵੀ ਦੁਨੀਆ’ ਬੜੀ ਸੂਖਮ ਤੇ ਦਮਨਿਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਗਲਤਾਨ ਹੋ ਕੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।

6. ਹਉਮੈ ਮਾਇਆ - ਇਹ ਅਤਿਅੰਤ ਸੂਖਮ, ਸਥੂਲ, ਬਹੁਰੰਗੀ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਤ੍ਰੈ-ਗੁਣਾਂ ਵਿਚ ਤਾਣੇ-ਪੇਟੇ ਵਾਂਗ ਰਵਿ ਹਹੀ ਹੈ।

ਸਾਡੀ ਜੋਤ-ਸਰੂਪੀ ‘ਆਤਮਾ’ ਦੇ ਉਦਾਲੇ ਹਉਮੈ ਦਾ ‘ਖਿਆਲੀ ਬੁਲਬੁਲਾ’ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਾਡਾ ਹਉਮੈ-ਵੇੜਿਆ ਮਨ ਆਪਣੀ ਜੋਤ ਸਰੂਪੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਭੁਲ ਕੇ ਅਥਵਾ ਅਣਜਾਣ ਅਤੇ ਬੇਪਰਵਾਹ ਹੋ ਕੇ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਤੇ ਨਤੀਜੇ ਭੁਗਤਦਾ ਹੈ।